SPOR VE SAĞLIK
UYARICILAR
Hazırlayan: Doç. Dr. Rüştü
Güner
Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Spor
Hekimliği Anabilim Dalı
guner@dialup.ankara.edu.tr
Yorgunluk işte, sınıfta,
stadyumda ya da sahada performansın düşmanıdır. Dinlenme, yeterli uyku ve uygun bir
diyetle bu düşmanla savaşılabilir. Bazıları ise bu savaşı baştan kaybettiklerini
düşünürler ve pes ederler. Bazıları ise bu savaşı kazanmak için uyarıcı madde
kullanırlar.
Uyarıcılar merkezi sinir
sistemi üzerine doğrudan etkiyle uyarım yapan maddelerdir. Metabolizma hızına, beyin,
omurilik ve kalp üzerine uyarıcı etkileri vardır.Uyarıcılar sınıflaması içinde
yer alan efedrin, psödoefedrin, fenilpropanolamin gibi maddeler grip ilaçlarında da
bulunabilirler.
Birçok sporcu içinde yasaklı
madde olduğunu bilmeden aldığı ilaçlar yüzünden ceza almıştır. Karşılaşma
öncesi ilaç kullanmadan önce mutlaka ilacın yasaklı madde içerip içermediği
kontrol edilmelidir.
UYARICILAR
Amineptine
Amfepramone Amiphenazole
Amphetamine
Bambuterol
Bromantan
Caffeine*
Carphedon
Cathine**
Cocaine
Cropropamide
Crotethamide
Ephedrine**
Etamivan
Etilamphetamine
Etilefrine
Fencamfamin
Fenetylline
Fenfluramine
Formoterol
Heptaminol
Mefenorex
Mephentermine
Mesocarb
Methamphetamine
Methoxyphenamine
Methylenedioxyamphetamine
Methylephedrine**
Methylphenidate
Nikethamide
Norfenfluramine
Parahydroxyamphetamine
Pemoline
Pentetrazol
Phendimetrazine
Phentermine
Phenylephrine
Pheylpropanolamine**
Pholedrine
Pipradol
Prolintane
Propylhexedrine
Pseudoephedrine**
Reproterol
Salbutamol***
Salmeterol***
Selegiline
Strychnine
Terbutaline*** |
Amineptin
Amfepramon
Amifenazol
Amfetamin
Bambuterol
Bromantan
Kafein*
Karfedon
Katin**
Kokain
Kropropamid
Krotetamid
Efedrin**
Etimivan
Etilamfetamin
Etilefrin
Fenkamfamin
Fenetillin
Fenfluramin
Formoterol
Heptaminol
Mefenorex
Mefentermin
Mezokarb
Metamfetamin
Metoksifenamin
Metilenedioksiamfetamin
Metilefedrin**
Metilfenidat
Niketamid
Norfenfluramin
Parahidroksiamfetamin
Pemolin
Pentetrazol
Fendimetrazin
Fentermin
Fenilefrin
Fenilpropanolamin**
Foledrin
Pipradol
Prolintan
Propilheksedrin
Psödoefedrin**
Reproterol
Salbutamol***
Salmeterol***
Selejilin
Striknin
Terbutalin*** |
ve benzeri maddeler. *
İdrarda kafein yoğunluğu 12 mikrogram/mililitreden fazla olduğunda doping kabul
edilir.
** İdrarda katin
yoğunluğu 5 mikrogram/mililitreden fazla olduğunda doping kabul edilir. İdrarda
efedrin ve fenilefedrin yoğunlukları 10 mikrogram/mililitreden fazla olduğunda doping
kabul edilir. İdrarda fenilpropanolamin ve psödoefedrin yoğunlukları 25
mikrogram/mililitreden fazla olduğunda doping kabul edilir.
*** Astım ve egzersize
bağlı astım hastalığını önlemek ve/veya tedavi etmek amacıyla inhaler
kullanımına izin verilebilir. Bu maddeleri inhaler olarak kullanabilmek için önceden
ilgili kurullara yazılı olarak başvurmak ve astım ve egzersize bağlı astım
hastalığını doktor raporlarıyla belgelemek gereklidir.
|
Uyarıcıların sporda kullanımı Uyarıcılar sporcular tarafından uyanıklığı,
konsantrasyon gücünü artırdığı ve yorgunluğu geciktirdiği gerekçesiyle kullanılır.
Uyarıcıların yan
etkileri Uyarıcıların yan
etkileri, doza, süreye ve kullanım sıklığına bağlıdır. Düşük dozlarda bile yan
etkiler görülebilir, yüksek dozlarda olumsuz etkiler daha da belirgindir. Kalp ve diğer
hayati organların düzenli çalışması bozulabilir. Uzun süre ve sıcak ortam gibi
ciddi koşullarda spor yapıldığında yan etkiler şiddetlenir. Uzun süre kullanımda
aynı etkiyi alabilmek için dozu artırmak gereklidir. Çünkü bu tür maddelere zaman
içinde tolerans gelişir.
Uyarıcıların
Yan etkileri
- Öfori
- Alışkanlık
- İlaca tolerans
- Huzursuzluk
- Sinirlilik
- Uykusuzluk
- Halusinasyonlar
- Delirium |
- Paranoid psikoz
- El titremesi
- Ateş
- Ağız kuruluğu
- İştah kaybı
- Koordinasyon bozukluğu
- Kalp ritm bozuklukları
- Kan basıncında artış |
Kafein Kafein çay, kahve, çikolata, kolalı içecekler
ve ilaçlarda değişik oranlarda bulunur. Doğal besinlerde bulunması nedeniyle doping
kontrollerinde idrarda 12 µgr/ml’ye kadar kafein saptanması normal, bunun üzerinde
bulunması doping olarak kabul edilir. Hem çay ve kahve gibi içeceklerdeki kafein miktarının
hazırlama şekline göre farklılık göstermesi, hem de kafein metabolizmasının
bireysel değişiklik göstermesi, düşük dozlarda alınan çay ve kahvenin bile bazı
kişilerde kafeinin 12 µgr./ml’lik idrar düzeyine kolaylıkla ulaşmasına neden
olabilmektedir. Bu yüzden sporcuların kafein içeren besinleri tüketirken dikkatli
olmaları gereklidir.
Kafeinin Sporda Kullanımı
Kafein merkezi sinir sistemini uyarıcı,
yağ metabolizmasını ve kas kasılmasını artırıcı etkisi nedeniyle sporda
kullanılmaktadır. Bu etkiler yorgunluğu geciktirir, dayanıklılığı ve reaksiyon
hızını artırır.
Kafeinin Yan etkileri
- Alışkanlık
- Sinirlilik
- Huzursuzluk
- Uykusuzluk
- Depresyon
- Başağrısı
- Migren |
- El titremesi
- Kalp ritm bozuklukları
- Kalp atım hızında artış
- Vücut sıcaklığında artış
- Kas ağrıları
- İdrar miktarında artış |
Kokain Kokain sporcular tarafından öfori hissi verdiği
ve uyarıcı olduğu gerekçesiyle kullanılır.
Kokainin
Yan etkileri
- Bağımlılık
- Öfori
- Saldırganlık
- Halusinasyonlar
- Paranoya
- Başağrısı
- Körlük |
- Beyin Kanaması
- Koma
- Kalpte ritm bozuklukları
- Koroner damarlarının
tıkanması
- Vücut sıcaklığında artış
- Karaciğer zehirlenmesi |
|
