|
|
DİĞER KONULAR
Adli Tıp Ne İşe Yarar ?
Hazırlayan: Prof. Dr. Şebnem Rasime K. Fincancı
İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Anabilim Dalı
Adli tıp tıbbi konularda yargı sürecine bilirkişilik hizmetinin uzmanlık düzeyinde
sunulması amacıyla kurulmuş bir bilim dalıdır. Bu bilim dalında eğitim alabilmek ve
“adli tıp uzmanı” olmak için Tıp Fakültesinden mezun olmak ve daha sonra da adli
tıp uzmanlık eğitimi almak gerekmektedir. Adli Tıp Uzmanlık eğitimi Tıp Fakültelerinin
Adli Tıp Anabilim Dalları ve Adalet Bakanlığı Adli Tıp Kurumunda verilmektedir.
Adli Tıp Kurumu ve Tıp Fakültelerinin Adli Tıp Anabilim Dallarının yanı sıra iki
kentimizde, İstanbul ve Ankara’da Adli Tıp Enstitüleri vardır. Adli Tıp Enstitüleri
İstanbul ve Ankara Üniversitesi’ne bağlı enstitüler olup adli bilimlerin değişik
alanlarında yüksek lisans ve doktora düzeyinde eğitim vermekte, ancak adli tıp uzmanlık
eğitimi vermemektedir. Enstitü’de eğitim alan değişik bilim alanlarından öğrenciler
bu eğitimin sonunda adli tıp uzmanı olamazlar, çünkü tıpta uzmanlık ayrı bir tüzük
ile kuralları belirlenmiş ve Sağlık Bakanlığı’nca tescil edilen uzmanlık
diploması ile gerçekleşen bir eğitim sürecidir ve öncelikle hekim olmayı
gerektirir.
Adli tıpta çalışma alanları
Adli tıp bir bilim dalı olarak Türkiye’de oldukça geniş bir alanı kapsamaktadır.
Yalnız ana başlıkları ile sıralanacak olursa:
Bir dış etki ile meydana geldiğinden kuşkulanılan ölüm olaylarında (adli patoloji)
Ölüm nedeni
Ölüm şekli
Ölüm zamanı
Dış etkenin cinsi, nitelikleri ve ölümdeki etki düzeyi
Balistik
Silah incelemesi
Atış mesafesi
Adli toksikoloji
Maddenin cinsi, miktarı ve organizmaya etkisi
Kimliklendirme (adli antropoloji, adli seroloji, adli diş hekimliği... )
Ölümle sonuçlanmayan adli olaylar (klinik adli tıp)
Yaralanmalar
ağırlık ölçüsü
yarayı meydana getiren cismin belirlenmesi
yara yaşı
Balistik
Silah incelemesi
Atış mesafesi
Adli toksikoloji
Maddenin cinsi, miktarı ve organizmaya etkisi
Cinsel saldırılar
Ceza sorumluluğu ve hukuki sorumluluk (adli psikiyatri)
Belge incelemeleri
Leke vb. delillerin tipi ve kimliklendirmesi
Bir adli tıp uzmanı, bu alanların tümü ile ilgili bir eğitim programını izleyerek
uzmanlık eğitimini tamamlamaktadır. Balistik ve leke vb. delillerin incelenmesi ile
kimyasal incelemelerin ilgili laboratuvar birimlerince gerçekleştirilmesinde – özel
çalışma alanı değil ise- yer almamakla birlikte, olayın özelliğine göre yapılacak
incelemelerin türünün belirlenmesinde ve daha sonra bu incelemelerden elde edilen
bilgilerin olayın özelliğine göre değerlendirilip yorumlanmasında rol oynar.
Bir örnek ile açıklayacak olursak, kanda şekerin yüksek olduğunu laboratuvarda
biyokimya uzmanı tespit eder, ancak muayene bulgularına göre kanda neler araştırılması
gerektiğine ve bulunan değerlere göre hastalığın ne olduğuna ve tedavisine iç
hastalıkları uzmanı karar verir. Klinik ve laboratuvar birlikte çalışır, yapılan
bir ekip çalışmasıdır ve ekibin her bileşeni aynı düzeyde önemlidir. Adli tıp
uzmanlığının çalışma alanı ağırlığı klinik olmamakla birlikte uzmanlık
diplomasında “bir kliniği ve laboratuvarı idare edebilir” ibaresi de bulunmaktadır.
Adli tıp denilince akla ilk gelen - Otopsi
Otopsi yapmak için yasalara göre tıp fakültesi mezunu hekim olmak gerekmektedir. Adli
tıp uzmanı sayısının yeterli olmaması nedeniyle Türkiye’de otopsilerin bir kısmı
adli tıp uzmanı olmayanlarca yapılmaktadır. Bu nedenle çok büyük eksiklikler ortaya
çıkmakta ve yeniden mezar açılarak inceleme yapmak gerekebilmektedir. Otopsi çok önemli
bir cerrahi girişimden farklı değildir. En basit bir ameliyat için dahi cerrah olmak
gerekirken, otopsinin uzman olmayanlarca yapılması büyük bir yanlış ve delillerin
ortadan kalkması demektir. Hastalar sevk edilebiliyor ise, ölenler de sevk edilebilmeli
ve otopsi adli tıp uzmanı tarafından yapılmalıdır.
Otopsi yalnız organların alınması demek değildir, üstelik organlar alınmamakta,
çıkarılıp incelenen organlardan gerekli parçalar alınıp organlar yerine konulmaktadır.
Otopsi olay yerinde başlayan ve tüm laboratuvar inceleme sonuçları adli tıp uzmanının
eline ulaşıp teşhis konulana kadar geçen tüm aşamaları kapsayan bir işlemdir.
Ölenin olay yerinde bulunuş şekli, üzerindeki elbiselerin özellikleri ve hem olay
yerinden hem de ölenden toplanacak deliller, ölenin dış muayenesi, baş, göğüs ve
karın boşlukları açıldıktan sonra organların ve boşlukların durumu, organ ağırlıkları,
renkleri, kıvamları gibi çıplak gözle görülen özellikleri, gerekli yerlerden ve
olayın özelliğine göre alınan örneklerin mikroskop ile ve diğer laboratuvar yöntemleri
ile incelenmesi ve tüm bu incelemeler sonucunda elde edilen verilerin yorumlanarak teşhisin
konması bir bütün olarak otopsi işleminin aşamalarını oluşturmaktadır.
Adli tıp uzmanı uygun yerden uygun koşullarda örnek almamış ise ve ne aranması
gerektiğini belirtmezse, laboratuvarda arananlar eksik kalır, laboratuvar sonucu
gelmeden de adli tıp uzmanı kesin teşhisini koymakta zorlanır. Otopsi son derece
organik bir işlemdir ve ekibin her elemanının uyum içinde çalışmasını gerektirir.
Bir insan bedenindeki organlar gibi...
Ekip çalışmasında yaşanan sorunlar
Klinik ve laboratuvar incelemelerin bir arada yapılması her alanda konulacak teşhisin güvenilirliğini
arttıran bir işlemdir. Örneğin alkol muayenesi tek başına solunum havasında veya
kanda alkol düzeyinin belirlenmesi değildir. Nörolojik muayene, yani reflekslerin ve
hareketlerin kontrolü de kişinin alkolden etkilenme düzeyini göstereceğinden, iki işlemin
bir arada yapılması gerekir. Ekip çalışması her alanda zorunludur.
Ne yazık ki ülkemizde bu yöntemler ile çalışma yapabilmek çok güçtür. Olay
yerinden başlayarak her aşamada birlikte çalışması gereken ekibin her elemanı ayrı
bir yerde, farklı yöntemlerle ve standardize edilmemiş bilgi ve beceri birikimi ile çalışmaktadır.
Bu eksikliğin giderilmesi için öncelikle işbirliği ve her alanda bilimsel yetkinlik
gerekmektedir.
Bu koşullar yerine getirilmediğinde daha çok mezar yeniden kazılmak zorunda kalacaktır.
Bazı durumlarda yeniden inceleme gereği ortaya çıkabilir, ama Türkiye’de adli ölüm
olaylarının yaklaşık 2/3’ünün mezarı yeniden açılarak cesedin incelenmesi
zorunlu olmaktadır. Tüm bu eksiklikler çok pahalıya mal olmaktadır ve bunun bedelini
hep birlikte ödüyoruz.
|
|
|
